Czy bada się skuteczność naturalnych substancji?

Okres okołomenopauzalny to czas zmian hormonalnych, które mogą powodować uciążliwe objawy, takie jak uderzenia gorąca, nocne poty, wahania nastroju czy problemy ze snem. Kobiety, które nie mogą lub mają odmienne preferencje w zakresie stosowania hormonalnej terapii menopauzalnej (HTM), wcześniej zwanej zastępczą (HTZ), często poszukują ukojenia w naturalnych specyfikach, uzyskując ulgę w swoich dolegliwościach. Na podstawie badań naukowych przyjrzymy się najpopularniejszym naturalnym substancjom, ich skuteczności i temu, co warto wiedzieć przed ich zastosowaniem.

Jaka część kobiet wspomaga się w sposób naturalny w menopauzie?

Badania wykazują, że połowa kobiet korzysta z medycyny alternatywnej, sięgając najczęściej po zioła oraz preparaty z fitoestrogenami, przy czym nie rozmawiają o tym ze swoimi lekarzami, lecz wiedzę czerpią z internetu 1. Co ciekawe, ponad 60% kobiet uważa podejście naturalne za lepsze w radzeniu sobie z objawami menopauzy 2.

Co to są fitohormony i gdzie występują?

Ostatnio wiele uwagi poświęca się fitohormonom – grupie substancji pochodzenia roślinnego występujących w wielu owocach, warzywach i zbożach 3. Najważniejszymi rodzajami fitoestrogenów są lignany oraz izoflawony. Główne izoflawony dietetyczne, takie jak genisteina i daidzeina, występują niemal wyłącznie w roślinach strączkowych: soi, ciecierzycy, soczewicy i fasoli 4. Ze względu na strukturę podobną do ludzkich estrogenów, naśladują one ich działanie, wiążąc się z receptorami w organizmie. Może to pozytywnie wpływać na regulację procesów u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, gdy poziom naturalnych hormonów spada. Według naukowców fitohormony wykazują działanie estrogenowe w układzie nerwowym, naczyniach krwionośnych, kościach i skórze, nie powodując przy tym stymulacji piersi ani macicy 5. Dzięki temu mogą łagodzić objawy naczynioruchowe bez wywoływania niepożądanych skutków w innych układach i dlatego te terapie są najczęściej wybierane przez kobiety 6. W jednym z badań, w którym analizowano wpływ suplementacji fitoestrogenami na endometrium po menopauzie, wykazano, że uderzenia gorąca, nocne poty i suchość pochwy były istotnie mniej nasilone w ostatnim tygodniu badania w porównaniu z wartością wyjściową w grupie placebo 7.

Czy soja pomaga na objawy menopauzy?

Soja, szczególnie obfitująca w izoflawony, stanowi podstawę diety azjatyckiej. Naukowcy zakładają, że to właśnie jej wysokie spożycie odpowiada za niższe wskaźniki uciążliwych objawów menopauzy u kobiet w tym regionie. W jednym z badań wykazano, że u osób przyjmujących suplementy na bazie soi (90 mg izoflawonów) zaobserwowano poprawę w zakresie uderzeń gorąca i problemów ze stawami (odpowiednio 46% i 50%) w porównaniu z placebo (29%) 8. Analiza 12 różnych badań potwierdza, że ekstrakty sojowe istotnie zmniejszają częstotliwość i nasilenie objawów naczynioruchowych 6. W jednym z badań wprost wykazano, że grupa kobiet przyjmujących ekstrakt sojowy miała znacznie cieńsze endometrium i mniej zdarzeń niepożądanych takich jak krwawienia z dróg rodnych obserwowane u kobiet na hormonalnej terapii menopauzalnej 9. Warto jednak zauważyć, że efekty są najbardziej wyraźne u 30-50% populacji kobiet posiadających specyficzny mikrobiom jelitowy, który przekształca izoflawony w aktywny związek – equol 10. Warto podkreślić, że skutki uboczne są minimalne, ale długotrwałe stosowanie soi wymaga dalszych badań pod kątem bezpieczeństwa.

UWAGA! Soja należy do silnych alergenów. Jej spożywanie może wywołać reakcje od łagodnych (wzdęcia, biegunki) po bardzo ciężkie, włącznie ze wstrząsem anafilaktycznym.

Czy czerwona koniczyna zmniejsza uderzenia gorąca?

Czerwona koniczyna zawiera izoflawony podobne do tych w soi. Niektóre badania wskazują, że suplementacja ekstraktem z koniczyny czerwonej może prowadzić do zmniejszenia częstotliwości i nasilenia uderzeń gorąca 6. Wg naukowców ze znanych surowców roślinnych to właśnie ona obok soi zawiera ich najwięcej i nie jest przy tym alergogenna, stąd jej tak duża popularność w łagodzeniu objawów menopauzy. W szeregu badań wykazano jej dobroczynny wpływ na stan skóry 11, układ kostny 12, czy też redukcję objawów lękowych i depresyjnych 13.

Warto pamiętać, że naturalne pochodzenie fitohormonów nie gwarantuje pełnego bezpieczeństwa, ponieważ ich wpływ na układ hormonalny może być niewskazany w przypadku schorzeń estrogenozależnych, takich jak endometrioza czy niektóre nowotwory.

Nieprzemyślana suplementacja może w takich sytuacjach stymulować ogniska choroby lub wchodzić w interakcje z lekami, zamiast przynosić ulgę. Z tego powodu, mimo dostępności bez recepty, włączenie takich preparatów do diety powinno być zawsze skonsultowane z lekarzem.

Jaka dieta jest najlepsza w menopauzie?

Badania potwierdzają, że dieta bogata w różnorodne rośliny może znacząco zmniejszyć objawy menopauzy 14.

Jakie zatem składniki powinny gościć na talerzach dojrzałych kobiet? Należą do nich z pewnością:

• • • siemię lniane
    • pestki słonecznika
    • ziarna sezamu
    • migdały
    • orzechy włoskie
    • jabłka
    • owoce jagodowe
    • czosnek
    • soczewica

Które zioła lecznicze są skuteczne w łagodzeniu objawów menopauzy?

W diecie kobiet menopauzalnych nie powinno też zabraknąć drogocennych ziół, takich jak:

• Pluskwica groniasta znana także jako czarny cohosh, jest jednym z najlepiej przebadanych ziół stosowanych w okresie menopauzy. Według badań łagodzi ogólne objawy menopauzy, uderzenia gorąca oraz objawy somatyczne (takie jak bóle stawów, zawroty głowy czy problemy ze snem) w porównaniu z placebo 15.
• Ostropest plamisty należący do grupy ziół leczniczych, stosowany jest najczęściej w leczeniu gorączki oraz chorób nerek i śledziony. Został on również przebadany pod kątem łagodzenia objawów menopauzalnych i stwierdzono poprawę w zakresie uderzeń gorąca i nocnych potów w porównaniu z placebo 16.
• Wiesiołek jest rośliną zielną, z której nasion pozyskuje się olej bogaty w kwasy tłuszczowe, w tym kwas gamma-linolenowy. W jednym z badań wykazano, że stosowanie oleju z wiesiołka przez 6 tygodni zmniejszyło częstotliwość uderzeń gorąca w porównaniu do spożywania placebo 17.
• Niepokalanek i czarnuszka także wykazują właściwości estrogenne. W jednym z badań wykazano zmniejszenie częstości występowania, dokuczliwości i intensywności objawów naczynioruchowych po 8 tygodniach stosowania preparatów zawierających wyciąg z czarnuszki siewnej i niepokalanka pospolitego 18. Substancje aktywne niepokalanka mogą działać poprzez wiązanie się z receptorami dopaminy, co skutkuje hamowaniem prolaktyny. Dopamina to neuroprzekaźnik, który wpływa m.in. na nastrój czy motywację, więc również w tym zakresie może być pomocny. Co ważne nie zgłoszono występowania znaczących działań niepożądanych, dlatego też warto przetestować również te składniki w walce z nieprzyjemnymi uderzeniami gorąca.

UWAGA! Niektóre produkty ziołowe mogą wchodzić w interakcje z lekami lub osłabiać ich działanie. Dlatego należy ich stosowanie skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Jakie witaminy i minerały suplementować w menopauzie?

• Witamina D odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowych i silnych kości, co jest szczególnie istotne w okresie menopauzy ze względu na zwiększone ryzyko osteoporozy. Suplementacja witaminą D może wspierać zdrowie układu kostnego i zapobiegać jego demineralizacji, jednakże dawkowanie powinno być dobrane na podstawie indywidualnego zapotrzebowania pod nadzorem lekarza.
• Kwasy tłuszczowe omega-3, które są obecne w tłustych rybach i niektórych olejach roślinnych, mogą łagodzić objawy menopauzy, takie jak nocne poty i wahania nastroju. Badania sugerują, że suplementacja omega-3 może przynieść korzyści w redukcji tych dolegliwości. W jednym z testów, trwającym 8-tygodni, w którym uczestniczyło 91 kobiet losowo przydzielonych do grupy otrzymującej placebo lub suplement omega-3, ustalono, że częstotliwość i intensywność uderzeń gorąca uległa znacznej poprawie z omega-3 w porównaniu z placebo 19. Warto zatem po nie sięgać, zwłaszcza, że mają one pozytywny wpływ również na inne aspekty naszego zdrowia.

Jakie inne substancje pomagają na objawy menopauzy?

Lista składników poddawanych różnego rodzaju badaniom pod kątem ich skuteczności w walce z objawami menopauzalnymi oczywiście jest dużo dłuższa, ale zazwyczaj testy te przeprowadzano na małolicznych próbach. Dotyczy to np. olejków CBD opartych o kannabinoidy występujące w roślinach konopi indyjskich. Warto podkreślić, że nie mają one właściwości psychoaktywnych, więc nie wykazują działania narkotycznego i dlatego też są często wybierane przez kobiety w walce z ich uciążliwymi objawami menopauzalnymi takimi jak bezsenność. Brak jednak dużych, randomizowanych badań klinicznych potwierdzających skuteczność olejków CBD w łagodzeniu typowych objawów menopauzy takich jak uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia snu, lęk, wahania nastroju, suchość pochwy 20.

Na rynku spotkać także można tradycyjny roślinny produkt spożywczy pochodzący z Ameryki Południowej zwany macą, który zawiera tzw. fitosterol. Również jej wpływ terapeutyczny na objawy naczynioruchowe był badany i stwierdzono poprawę u kobiet ją stosujących 21. Warto też zwrócić uwagę na pochrzyn dziki – bulwę, stosowaną w medycynie chińskiej do łagodzenia objawów menopauzalnych. W jednym z badań wykazano znaczną poprawę (90%) w zakresie objawów menopauzy, zwłaszcza w obszarze dolegliwości natury psychicznej u kobiet przyjmujących ekstrakt z pochrzynu w porównaniu do kobiet, które spożywały placebo 22.

Podsumowanie - co warto zapamiętać

W przypadku przeciwwskazań medycznych lub braku preferencji kobiety do stosowania HTM, pozostają inne metody radzenia sobie z uciążliwościami okresu okołomenopauzalnego, które były poddawane różnego rodzaju badaniom lub obserwacjom. Powyżej poddaliśmy analizie te najbardziej popularne metody, stosowane głównie do łagodzenia objawów naczynioruchowych, które uznawane są za najbardziej uciążliwe. Wpływ wielu z nich wciąż wymaga dogłębnych badań, natomiast z uwagi na ich umiarkowane koszty oraz brak dowodów na szkodliwe skutki uboczne w krótkim okresie ich stosowania 6 można je rozważyć i przetestować w sytuacji braku preferencji lub możliwości stosowania hormonalnej alternatywy. Warto jednak wybierać preparaty od dużych i sprawdzonych producentów, u których rygorystyczne kontrole jakości i wysoki poziom standaryzacji dają największą gwarancję deklarowanej skuteczności. Przed ich zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem, aby dopasować metodę do potrzeb i wykluczyć przeciwwskazania.

Chcesz oszacować termin swojej menopauzy?

Przypominamy, że pracujemy obecnie nad MenoKalkulatorem, który pozwoli oszacować prawdopodobny termin Twojej ostatniej miesiączki. Podstawą do tych obliczeń będą dane, które już teraz możesz gromadzić w swoim MenoNawigatorze.

Masz pytania lub chcesz pogadać? Zapraszamy do rozmów z innymi kobietami na naszym anonimowym MenoForum.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Dziękujemy za czas poświęcony na przeczytanie tego artykułu i zapraszamy do lektury pozostałych publikacji w MenoBibliotece.

Zaproś swoje znajome na MenoPedię

Każda kobieta zasługuje na dostęp do rzetelnej wiedzy. Pomóż nam docierać do innych i budować społeczność świadomych kobiet. Powiedz o portalu menopedia.pl swoim koleżankom – być może dzisiaj to właśnie one potrzebują wsparcia i zrozumienia, które tutaj zapewniamy.