Menopauza a nadmierne wypadanie włosów

Menopauza a wypadanie włosów

Bujne, zdrowe i lśniące włosy są dla wielu kobiet ważnym elementem wyglądu i pewności siebie. Z wiekiem jednak często tracą swoją gęstość, blask i naturalny kolor. W okresie menopauzy organizm przechodzi istotne zmiany hormonalne – przede wszystkim spada poziom estrogenów. Może to prowadzić do przerzedzenia włosów i ich nadmiernego wypadania. Mechanizmy tego procesu są złożone i obejmują m.in. predyspozycje genetyczne, zmiany w cyklu wzrostu włosa oraz większą wrażliwość mieszków włosowych na androgeny (hormony „męskie”). Wiele kobiet zauważa w tym czasie osłabienie włosów, trudności w stylizacji oraz zwiększone ich wypadanie. Dla części z nich jest to źródło silnego stresu.

W badaniach wykazano, że obawa przed utratą włosów może być porównywalna z lękiem przed poważnymi chorobami, takimi jak zawał serca 1.

Dlatego przeanalizowaliśmy dostępne badania naukowe, aby wyjaśnić przyczyny tego zjawiska. W artykule skupiamy się głównie na łysieniu typu żeńskiego, które najczęściej wiąże się z menopauzą.

Nadmierne wypadanie włosów u kobiet - statystyki

Mniej niż 45% kobiet przechodzi przez życie z głową pełną włosów, a częstość ich tracenia wzrasta wraz z wiekiem 2. Zjawisko to przyspiesza u dojrzałych kobiet w związku ze zmianami hormonalnymi i według badań łysienie dotyczy nawet ponad 52% kobiet po menopauzie 3. 

Ile włosów wypada naturalnie a kiedy mówimy o łysieniu?

Przyjmuje się, że codzienna utrata włosów w przedziale 70–100 sztuk jest zjawiskiem prawidłowym. Powód do niepokoju pojawia się w momencie, gdy wypadanie włosów przekracza 100 sztuk na dobę i utrzymuje się przez okres dłuższy niż kilka tygodni 4.

Jak przebiega łysienie menopauzalne?

U kobiet najczęściej obserwuje się stopniowe przerzedzanie włosów, początkowo widoczne w okolicy czołowej. Z czasem skóra głowy staje się coraz bardziej prześwitująca, a ubytek włosów może obejmować większą powierzchnię.

Choć przerzedzenie bywa rozproszone, zwykle ma charakterystyczny wzór – najbardziej nasilone jest w części przedniej i ciemieniowej, przy jednoczesnym zachowaniu większej gęstości włosów w okolicy potylicznej. Typowe jest również utrzymanie linii włosów przy czole – nawet wtedy, gdy za nią widoczne jest wyraźne przerzedzenie 5.

Jaki jest cykl życia włosa i ile trwa?

Mieszek włosowy to niewielka struktura w skórze, z której wyrasta włos. Odpowiada za jego wzrost i regenerację.

Cykl życia mieszka włosowego składa się z trzech faz:

• anagenowej (aktywnego wzrostu),
• katagenowej (zaniku),
• telogenowej (wypadania) 6.

Średnio człowiek ma od 2 do 5 milionów mieszków włosowych, z czego ok. 100 000 występuje na skórze głowy 7. Zwykle faza anagenowa trwa od 2 do 8 lat, katagenowa od 2 do 3 tygodni, a telogenowa około 3 miesięcy 8. Ponieważ tempo liniowego wzrostu włosów pozostaje względnie stałe przez całe życie, głównym wyznacznikiem długości włosów jest czas trwania fazy anagenowej. Z kolei gęstość włosów zależy przede wszystkim od liczby aktywnych mieszków włosowych oraz czasu trwania fazy telogenowej 9.

Jak wykazano w badaniach, w warunkach fizjologicznych 86% włosów na głowie znajduje się w fazie wzrostu (anagenowej), 1% w fazie katagenowej, a 13% włosów w okresie telogenu 10.

Proporcje te, jak również ogólna gęstość owłosienia, mogą ulegać zmianom nie tylko na skutek chorób, ale także w wyniku naturalnych procesów fizjologicznych, do których zalicza się menopauzę.

Łysienie androgenowe typu żeńskiego

Androgeny to hormony, które są produkowane w narządach takich jak nadnercza i jajniki, a także w innych tkankach, takich jak skóra. Chociaż kojarzone są głównie z mężczyznami, jak np. testosteron, to występują także u kobiet.

Podczas menopauzy w organizmie kobiety dochodzi do gwałtownego spadku poziomu estrogenu i progesteronu, natomiast wydzielanie androgenów, które naturalnie występuje u obu płci, zmniejsza się znacznie wolniej. Łącznie poziom estradiolu zmniejsza się nawet 10-krotnie przed i po menopauzie 11. W rezultacie, choć ilość samych androgenów nie rośnie, ich wpływ staje się dominujący w porównaniu do bardzo niskiego poziomu hormonów żeńskich. Tę sytuację określa się mianem względnego hiperandrogenizmu 12.

Może to prowadzić do:

• osłabienia mieszków włosowych,
• nadmiernego przetłuszczania skóry głowy,
• stopniowego przerzedzania włosów.

To z kolei sprzyja tzw. łysieniu androgenowemu typu żeńskiego. Warto mieć jednak na uwadze, że to, jak silnie te procesy wpłyną na włosy, jest wypadkową wielu czynników, w tym predyspozycji genetycznych oraz prowadzonego stylu życia: stosowanej diety, poziomu stresu czy jakości codziennej pielęgnacji 13.

Jak spadek estrogenu wpływa na wypadanie włosów?

Estrogeny odgrywają ważną rolę w utrzymaniu zdrowych włosów. Wydłużają fazę wzrostu włosa (anagen), dzięki czemu włosy są grubsze i mocniejsze 14.

Ich spadek w menopauzie powoduje:

• skrócenie fazy wzrostu,
• szybsze przechodzenie włosów w fazę wypadania,
• wolniejsze odrastanie włosów.

Na skutek naturalnego spadku estrogenu fazy katagenowa i telogenowa zaczynają dominować nad anagenową i dochodzi do znacznej utraty włosów.

Estrogen działa jak naturalny stymulator – pobudza produkcję substancji, które zmuszają komórki w mieszkach włosowych do intensywnych podziałów i wzrostu. To właśnie z tego powodu w okresie menopauzy, gdy poziom estradiolu znacząco spada, proces ten ulega osłabieniu.

Jak proces starzenia wpływa na włosy?

Według naukowców zarówno wahania hormonalne jak i starzenie się mogą wpływać na cykl życia mieszka włosowego, co prowadzi do zjawisk takich jak utrata objętości i zmiany tekstury włosów. Wraz z wiekiem przepływ krwi do mieszków włosowych staje się mniej wydajny, przez co dociera do nich znacznie mniej niezbędnych składników odżywczych, takich jak kwasy omega-3 czy beta-karoten 4. To właśnie te substancje odpowiadają za prawidłowe nawilżenie skóry głowy oraz utrzymanie solidnej struktury mieszka, zapobiegając jego osłabieniu. Gdy te zasoby stają się ograniczone, nasze włosy tracą swoją naturalną tarczę ochronną. Stają się przez to o wiele bardziej wrażliwe na wszystko, z czym stykają się każdego dnia – od szkodliwego promieniowania UV, przez zanieczyszczenia wywołujące stres oksydacyjny, aż po wpływ niektórych leków czy zmiany w równowadze mikrobiomu skóry głowy.

W rezultacie włosy po prostu szybciej się niszczą, ponieważ tracą swoją wewnętrzną zdolność do regeneracji i skutecznej walki z tymi codziennymi wyzwaniami.

Jak powstrzymać wypadanie włosów w menopauzie?

Należy pamiętać, że włosy zwłaszcza w okresie okołomenopauzalnym wymagają odpowiedniej pielęgnacji i traktowania. Trzeba dbać o nie zarówno od środka, jak i z zewnątrz. Oczywiście należy unikać tytoniu i alkoholu, bo również one mogą się przyczyniać do słabej kondycji włosów. Poniżej prezentujemy kluczowe w tym zakresie zalecenia.

Jak stres wpływa na wypadanie włosów?

Kluczowym czynnikiem wpływającym na stan naszych włosów jest także stres, który często towarzyszy menopauzalnym zmianom. Jego duża intensywność może prowadzić do zaburzeń hormonalnych, a także nasilać wypadanie włosów poprzez rozwój tzw. łysienia telogenowego.

Dlatego przy nadmiernym wypadaniu włosów warto oznaczyć poziom kortyzolu, bo może się okazać, że to jego wysoki poziom jest głównym winowajcą problemu 15.

Warto zadbać o zmniejszenie stresu poprzez:

• aktywność fizyczną,
• techniki relaksacyjne,
• odpowiednią ilość snu.

Jak kondycja skóry wpływa na łysienie w menopauzie?

Zwiększona suchość skóry głowy, czy też nadmierna potliwość wynikająca ze zmian hormonalnych mogą także prowadzić do osłabienia włosów oraz do zachwiania naturalnych mechanizmów nawilżania skóry głowy. Obserwowane są zarówno nadmierne przesuszenie włosów z pojawieniem się łupieżu włącznie lub wręcz przeciwnie ich szybkie przetłuszczanie się. A to często w konsekwencji może powodować nadmierne wypadanie włosów.

Jakie witaminy i składniki naturalne powstrzymują wypadanie włosów?

Szczegółowa analiza składu włosa ujawnia obecność kluczowych pierwiastków: żelaza, tlenu, wodoru, azotu oraz siarki. Aby proces budowy nowego włosa przebiegał prawidłowo, niezbędny jest stały dopływ krwi bogatej w te minerały bezpośrednio do mieszka. Dlatego badania wskazują, że niektóre witaminy, minerały i składniki roślinne mogą wspierać kondycję włosów i ograniczać ich wypadanie 16.

Działają one na kilka sposobów:

Poprawa ukrwienia skóry głowy

Lepsze krążenie oznacza więcej tlenu i składników odżywczych dla mieszków włosowych. W tym procesie pomagają m.in.:

• witaminy z grupy B (np. B3 – niacyna),
• witamina C i E,
• ekstrakty roślinne, takie jak rozmaryn, pokrzywa czy szałwia 17;

Wzmocnienie struktury włosa

Niektóre składniki wspierają budowę włosa i zapobiegają jego łamliwości. Należą do nich:

• biotyna,
• aminokwasy (np. L-cysteina, L-metionina),
• zdrowe tłuszcze, np. z oleju z wiesiołka 9;

Ochrona mieszków włosowych

Część składników działa ochronnie i może ograniczać negatywny wpływ hormonów na włosy. Szczególnie ważne są:

• cynk,
• przeciwutleniacze (np. ekstrakt z winogron),
• składniki roślinne, takie jak zielona herbata czy miłorząb japoński, które mogą wspierać równowagę hormonalną 18.

Warto jednak pamiętać, że suplementacja działa najlepiej wtedy, gdy uzupełnia rzeczywiste niedobory. Dlatego w przypadku nasilonego wypadania włosów dobrze jest skonsultować się z lekarzem i wykonać podstawowe badania.

Restrykcyjna dieta a utrata włosów w menopauzie

Część kobiet w okresie menopauzalnym zmienia styl życia, w tym dietę, co może prowadzić do utraty masy ciała i do wypadania włosów. Zwłaszcza, gdy dieta jest zbyt restrykcyjna i prowadzi do niedoborów składników odżywczych istotnych dla zdrowia włosów, takich jak żelazo, cynk, witaminy z grupy B (w tym biotyna), witamina D czy kwasy tłuszczowe omega-3. Warto więc zadbać o pełnowartościowe posiłki bogate w te składniki oraz unikać restrykcyjnych diet.

Zdrowa, zbilansowana dieta to tak naprawdę paliwo dla włosów – dostarcza organizmowi niezbędnych składników potrzebnych przy produkcji hormonów oraz bezpośrednio wspierają wzrost i wytrzymałość pasm 4.

Natomiast dieta bogata w cukry proste wpływa na zaburzenia krążenia w naczyniach krwionośnych odżywiających skórę głowy, co powoduje miejscowe niedotlenienie i może być bezpośrednią przyczyną wypadania włosów.

Generalnie w okresie okołomenopauzalnym to co spożywamy powinno być dostosowane do nowych potrzeb organizmu kobiecego, co zostało opisane w artykule pt. "Właściwe odżywianie w okresie menopauzalnym".

Jakie zabiegi i nowoczesne terapie pomagają na wypadanie włosów i stymulację ich porostu?

Choć menopauzalne zmiany hormonalne uderzają prosto w kondycję mieszków włosowych, współczesna medycyna regeneracyjna dysponuje narzędziami, które potrafią ten proces nie tylko zatrzymać, ale i odwrócić 15.

• Mikroigłowanie, czyli mechaniczna pobudka dla uśpionych cebulek, zrewolucjonizowało podejście do łysienia typu żeńskiego. Wykorzystanie sterylnych mikroigieł do przebicia naskórka wywołuje kaskadę korzyści – aktywuje białka sygnałowe (tzw. szlak Wnt 19) oraz stymuluje wyrzut czynników wzrostu. Najważniejszym aspektem jest jednak fakt, że mikrokanały drastycznie zwiększają skuteczność stosowanych leków miejscowych. Badania przeprowadzone na grupie kobiet z łysieniem typu żeńskiego wykazały, że mikroigłowanie połączone z czynnikami wzrostu pozwala na uzyskanie przyrostu na poziomie 52,91 ±10,85 włosów, co stanowi wynik znacznie wyższy niż w przypadku stosowania samej terapii podstawowej 20.
• Osocze bogatopłytkowe, czyli regeneracja z własnej krwi, polega na podaniu skoncentrowanych płytek krwi pacjentki bezpośrednio w obszary przerzedzenia. Płytki te uwalniają czynniki wzrostu, które poprawiają unaczynienie skóry głowy i stymulują metabolizm komórkowy w mieszkach. W kontekście menopauzy metoda ta jest ceniona za bezpieczeństwo i zdolność do „pogrubiania” istniejących włosów poprzez odwracanie procesu ich miniaturyzacji 21.
• Laseroterapia niskopoziomowa – urządzenia emitujące czerwone światło lasera o niskiej energii stymulują mitochondria w komórkach macierzystych włosów do produkcji energii (ATP). Efektem jest przedłużenie fazy wzrostu i zwiększenie średnicy włosa. Jest to metoda całkowicie bezbolesna, idealna dla kobiet o wrażliwej skórze głowy 22.

Walka z wypadaniem włosów w menopauzie wymaga cierpliwości. Najlepsze efekty osiąga się, łącząc metody mechaniczne (mikroigłowanie) z biologicznymi (osocze) oraz farmakologicznymi.

Domowe sposoby przeciw wypadaniu włosów

Regularny mikromasaż skóry głowy to jedna z najprostszych metod poprawiających kondycję włosów, szczególnie w okresie menopauzy. Polega on na delikatnym, rytmicznym uciskaniu i przesuwaniu skóry głowy opuszkami palców lub specjalnymi masażerami. Taki zabieg poprawia mikrokrążenie, dzięki czemu do mieszków włosowych dociera więcej tlenu i składników odżywczych.

Lepsze ukrwienie może wspierać wydłużenie fazy wzrostu włosa (anagenu) oraz ograniczać ich nadmierne przechodzenie w fazę wypadania. Dodatkowo masaż pomaga zmniejszyć napięcie skóry głowy i działa relaksująco, co ma znaczenie, ponieważ stres jest jednym z czynników nasilających utratę włosów.

Badania sugerują, że regularny masaż skóry głowy może prowadzić do zwiększenia grubości włosów poprzez mechaniczne pobudzanie komórek brodawki skórnej i poprawę ekspresji genów związanych z ich wzrostem 23.

Aby uzyskać pozytywny efekt, warto wykonywać mikromasaż:

• codziennie lub co najmniej 3-4 razy w tygodniu,
• przez około 5-10 minut,
• na suchej skórze lub podczas mycia głowy.

Ważne, aby masaż był delikatny – zbyt intensywne tarcie może podrażnić skórę i przynieść odwrotny efekt.

W codziennej pielęgnacji można także wykorzystać dedykowane urządzenia do masażu skóry głowy. Najczęściej są to manualne lub elektryczne masażery wyposażone w miękkie wypustki, które delikatnie stymulują skórę bez ryzyka jej podrażnienia.

Coraz większą popularność zyskują również urządzenia oparte na technologii sonicznej lub wibracyjnej, które wykonują szybkie, powtarzalne ruchy poprawiające mikrokrążenie w skórze głowy. Dzięki temu mogą dodatkowo poprawiać dotlenienie mieszków włosowych i zwiększać skuteczność stosowanych preparatów pielęgnacyjnych, takich jak wcierki czy sera.

Ważne jest, aby pamiętać o systematyczności – cykl życia włosa jest długi, więc pierwsze realne efekty zagęszczenia zazwyczaj widoczne są po około 3-6 miesiącach regularnej stymulacji 15.

Czy HTZ pomaga na wypadanie włosów?

Biorąc pod uwagę wyżej wymienione tło fizjologiczne, uważa się, że terapie hormonalne zawierające estrogeny wywierają niezależne działanie regulacyjne na wzrost włosów.

W jednym z badań wykazano, że hormonalna terapia zastępcza (HTZ) ma wyraźny, dwuetapowy wpływ na kondycję włosów 24. W początkowej fazie, po trzech miesiącach stosowania, terapia wpłynęła na cykl życiowy włosa, zwiększając liczbę pasm znajdujących się w fazie telogenu. Z czasem efekty stały się bardziej widoczne i po pół roku kuracji nastąpiło wyraźne zagęszczenie włosów wzdłuż linii czoła, co pozwala skutecznie zredukować prześwity. Jednocześnie włosy stały się znacznie mocniejsze i bardziej odporne na uszkodzenia mechaniczne, co bezpośrednio przekłada się na ich mniejszą łamliwość 24.

Chociaż hormonalna terapia zastępcza zazwyczaj poprawia kondycję fryzury, to w rzadkich przypadkach niektóre syntetyczne progestageny o działaniu androgennym mogą paradoksalnie osłabiać mieszki włosowe i wywoływać ich wypadanie, szczególnie u kobiet z genetyczną skłonnością do łysienia 25.

Dlatego też terapia hormonalna nie jest zalecana w celu niwelowania tylko tego jednego objawu menopauzy.

Przy bardzo nasilonych objawach warto po wyeliminowaniu innych przyczyn nadmiernego wypadania włosów udać się po poradę do trychologa, który zajmuje się tego typu dolegliwościami i pomoże dobrać odpowiednie rozwiązanie.

Przyjmowane leki a wypadanie włosów

Niektóre leki mogą powodować wypadanie włosów jako efekt uboczny. Należą do nich m.in.:

• leki przeciwdepresyjne,
• leki na nadciśnienie,
• retinoidy,
• leki hormonalne.

Jeśli zauważysz zwiększone wypadanie włosów po rozpoczęciu terapii farmakologicznej, warto skonsultować się z lekarzem.

Czy problemy z tarczycą powodują wypadanie włosów?

Nieprawidłowa praca tarczycy może również wpływać na nadmierne wypadanie włosów, dlatego przy problemach z ich utratą warto zbadać poziom hormonów tarczycy. Naukowcy wykazali bowiem, że hormony tarczycy wpływają zarówno na fazę anagenową, jak i telogenową, a nadmierne wypadanie włosów obserwuje się u pacjentów zarówno z niedoczynnością jak i nadczynnością tarczycy 8.

Utrata włosów dotyka około 50 procent osób z nadczynnością tarczycy i 33 procent osób z niedoczynnością tarczycy 26.

Wpływ zabiegów kosmetycznych na wypadanie włosów w menopauzie

W okresie menopauzy włosy stają się bardziej wrażliwe na uszkodzenia mechaniczne i chemiczne, co sprawia, że codzienne zabiegi pielęgnacyjne mogą mieć większy wpływ na ich kondycję niż wcześniej 27.

Zgodnie z danymi z literatury dermatologicznej, uszkodzenia włosa bardzo często wynikają nie tylko z procesów hormonalnych, ale również ze stopniowego niszczenia struktury włosa przez czynniki zewnętrzne 28.

Do najważniejszych czynników należą:

• częste używanie wysokiej temperatury (prostownice, suszarki),
• zabiegi chemiczne (farbowanie, rozjaśnianie, trwała ondulacja),
• intensywne szczotkowanie i stylizacja,
• mocne upinanie, ciasne wiązanie i ciągłe naciąganie pasm.

Proces ten prowadzi do uszkodzenia łodygi włosa, co objawia się:

• łamliwością,
• rozdwajaniem końcówek,
• utratą połysku,
• zwiększoną podatnością na wypadanie (mechaniczne, a nie hormonalne) 29.

Warto podkreślić, że w wielu przypadkach pacjentki mylą wypadanie włosów wynikające z zaburzeń hormonalnych z łamaniem się włosów na skutek uszkodzeń mechanicznych. Rozróżnienie tych dwóch zjawisk jest kluczowe dla dobrania odpowiedniego postępowania 29.

W okresie menopauzy, kiedy włosy są cieńsze i bardziej kruche, ich odporność na uszkodzenia dodatkowo spada. Dlatego zaleca się:

• ograniczenie stylizacji na gorąco,
• rzadsze wykonywanie zabiegów chemicznych,
• stosowanie delikatnych kosmetyków ochronnych,
• unikanie agresywnego szczotkowania,
• rezygnację z ciasnych kucyków, koków i mocnego spinania włosów na rzecz luźnych upięć, które nie nadwyrężają osłabionych cebulek.

Odpowiednia pielęgnacja nie zatrzyma zmian hormonalnych, ale może znacząco ograniczyć dodatkowe uszkodzenia włosów i poprawić ich wygląd oraz wytrzymałość.

Kiedy warto wdrożyć leki przeciw wypadaniu włosów?

Przerzedzenie włosów w okresie okołomenopauzalnym jest częstym zjawiskiem, ale jeśli utrata włosów staje się dużym problemem, nie warto zwlekać – najlepszym krokiem będzie wizyta u dermatologa. Specjalista oceni stan skóry głowy i włosów, a w razie potrzeby zaproponuje odpowiednie leczenie, dobierając preparaty do stosowania miejscowego lub leki przyjmowane doustnie, które skutecznie pomogą w walce z tym problemem.

Inne sposoby na radzenie sobie z przerzedzoną fryzurą

W przypadku widocznego przerzedzenia włosów można rozważyć rozwiązania kosmetyczne, takie jak:

• treski i dopinki,
• toppery,
• peruki medyczne.

Pozwalają one szybko poprawić wygląd fryzury i komfort psychiczny.

Podsumowanie – co warto zapamiętać

Wypadanie włosów w okresie okołomenopauzalnym jest efektem wielu czynników, w tym przede wszystkim zmian hormonalnych, stresu, niedoborów składników odżywczych i ewentualnych chorób współistniejących. Jednak jak podkreślają naukowcy nie wszystkie kobiety doświadczają znaczących zmian dotyczących włosów w okresie menopauzy, a zakres przemian może się znacznie różnić w zależności od osoby, na co wpływają czynniki genetyczne, stres, dieta i inne elementy. Ponieważ można doświadczać tych zmian w różny sposób, warto skonsultować się z lekarzem, aby zdiagnozować przyczynę problemu i znaleźć odpowiednie rozwiązanie, które może obejmować suplementację, leczenie lub zmiany w diecie.

Chcesz oszacować termin swojej menopauzy?

Pracujemy obecnie nad MenoKalkulatorem, czyli narzędziem które pozwoli oszacować prawdopodobny termin Twojej ostatniej miesiączki. Podstawą do tych obliczeń będą dane, które już teraz możesz gromadzić w swoim MenoNawigatorze.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Dziękujemy za czas poświęcony na przeczytanie tego artykułu i zapraszamy do lektury pozostałych publikacji w MenoBibliotece.

Odwiedź nasze forum menopauzy i perimenopauzy

Masz pytania lub chcesz się podzielić swoimi przeżyciami lub doświadczeniami? Zapraszamy do rozmów na naszym anonimowym MenoForum.

Podziel się wiedzą

Uważamy, że każda kobieta zasługuje na dostęp do rzetelnych informacji, dlatego powiedz proszę o MenoPedii swoim koleżankom, które być może również potrzebują wiedzy i wsparcia w tym szczególnym okresie kobiecego życia.