Czy w perimenopauzie można zajść w ciążę?

Menopauza teoretycznie oznacza koniec płodności, ale ustalenie, kiedy można bezpiecznie zakończyć stosowanie antykoncepcji,wymaga precyzyjnego podejścia. Oficjalnie jest stwierdzana wstecznie po 12 miesiącach braku miesiączki, jeśli nie wynika to z innych przyczyn, np. chorobowych lub ciąży/laktacji. Należy jednak pamiętać, że to tylko umowny okres, ustalony na podstawie obserwacji. Oznacza to, że przyjęte 12 miesięcy to granica statystyczna, a nie biologiczna — oparta na wynikach badań populacyjnych, które wykazały, że w zdecydowanej większości przypadków po takim czasie funkcja jajników wygasa trwale.

W okresie transformacji menopauzalnej i we wczesnej fazie pomenopauzalnej istnieje jednak niewielkie, ale realne ryzyko ciąży, co sprawia, że decyzja o przerwaniu antykoncepcji musi opierać się na solidnych ku temu przesłankach. Na podstawie badań naukowych przeanalizujemy, kiedy i na jakich warunkach można bezpiecznie zrezygnować z zabezpieczeń.

Fizjologia rezerwy jajnikowej a płodność

Rezerwa jajnikowa kobiety, a więc także płodność spada stopniowo. Badania naukowe wskazują, że liczba pęcherzyków jajnikowych maleje z wiekiem logarytmicznie i że do wieku około 30 lat pozostaje zaledwie 12% puli pierwotnej, a do 40. roku życia — tylko 3% 1.

Choć rezerwa jest niewielka, możliwość owulacji utrzymuje się jeszcze przez pewien czas — stąd wciąż istnieje ryzyko ciąży, nawet przy nieregularnych cyklach.

Jaka jest płodność przed menopauzą?

Należy pamiętać, że w okresie przejściowym, który może trwać wiele lat, miesiączki stają się nieregularne, ale nadal mogą występować cykle, w których owulacja jest możliwa. Trzeba również mieć na uwadze, że jak pokazują badania, nawet przy wydłużających się cyklach, długość fazy lutealnej, czyli tej występującej po owulacji ulega niewielkim zmianom wraz z wiekiem i wynosi średnio ok. 13 dni. Różnice są natomiast widoczne w I fazie cyklu, czyli tzw. folikularnej, która może ulec skróceniu lub znacznemu wydłużeniu. W jednym z badań wykazano, że średnia długość cyklu spadła o 3,2 dnia od 25. do 45. roku życia, a średnia długość fazy folikularnej o 3,4 dnia. Później ta różnica gwałtownie wzrosła 2. A to oznacza, że nawet po wielu miesiącach braku miesiączki może wystąpić owulacja, po której w ciągu ok. 2 tygodni wystąpi krwawienie, jeśli nie dojdzie do zapłodnienia. Dlatego w tym czasie antykoncepcja jest nadal zalecana parom nie planującym powiększenia rodziny.

Decyzja o zakończeniu stosowania antykoncepcji po menopauzie zależy od kilku czynników, w tym wieku kobiety, jej stanu zdrowia oraz indywidualnych okoliczności.

Należy bowiem pamiętać, że pewne problemy zdrowotne oraz przyjmowane preparaty mogą maskować przebieg menopauzy. Dlatego też termin zakończenia antykoncepcji w przypadku tej grupy kobiet powinien zostać bezwzględnie skonsultowany z lekarzem. W przypadku kobiet zdrowych przechodzących naturalną menopauzę w normatywnym wieku 45–55 lat i nie stosujących leków hormonalnych można stosować niżej wskazane zalecenia.

Kiedy można zrezygnować całkowicie z antykoncepcji?

Jeśli ostatnia miesiączka występuje po pięćdziesiątce to po upływie 12 miesięcy bez krwawień czy plamień można z niej zrezygnować, jeśli jednak menopauza pojawia się przed 50. rokiem życia zaleca się podejmowanie działań zapobiegających niechcianej ciąży w sumie przez 24 miesiące od ostatniego krwawienia lub plamienia 3.

Powyższe wskazówki dotyczą kobiet, u których miesiączki ustały naturalnie i nie stosują obecnie żadnych leków hormonalnych. Wynikają one z faktu, iż formalne stwierdzenie menopauzy po 12 miesiącach braku menstruacji chociaż jest zgodne z definicją WHO, to tak naprawdę jest kwestią umowną. Statystycznie bardzo rzadko tak się dzieje, ale również po upływie roku bez krwawień i plamień może się pojawić naturalna miesiączka poprzedzona jajeczkowaniem. Wykazano bowiem, że prawdopodobieństwo wystąpienia menopauzy wzrasta wraz z czasem trwania braku miesiączki, a dla danego okresu prawdopodobieństwo wzrasta wraz z wiekiem.

Po 180 dniach braku miesiączki 45% do 72% kobiet (w zależności od wieku) było w postmenopauzie, a po 360 dniach już 90% 4.

Jak często kobiety zachodzą w ciąże w perimenopauzie?

Prawdopodobieństwo zajścia w ciążę u kobiet aktywnych seksualnie, które nie stosują żadnej antykoncepcji szacowane jest na około 30% rocznie w wieku 40–44 lat i około 10% rocznie w wieku 45–49 lat 5. Ponadto statystycznie ciąża w wieku 45-49 lat skutkuje wskaźnikiem urodzeń żywych poniżej 2 na 1000, podczas gdy powyżej 50. roku życia wskaźnik ten wynosi już tylko poniżej 1 na 2000. U zdrowych kobiet po 50. roku życia płodność bardzo rzadko powraca po 12 miesiącach braku miesiączki i w tym momencie można przerwać stosowanie antykoncepcji. Natomiast u kobiet poniżej 50. roku życia powrót płodnej owulacji jest bardziej prawdopodobny, dlatego właśnie antykoncepcję należy stosować przez dwa lata po ostatniej miesiączce.

Dostępne dane sugerują, że większość kobiet osiąga wiek naturalnej niepłodności w wieku 55 lat 3.

Jak widać z powyższych statystyk ryzyko pojawienia się miesiączki po roku braku krwawień maleje wraz z wiekiem, stąd powyższe zalecenia w zakresie antykoncepcji.

Podsumowanie - co warto zapamiętać

Zakończenie stosowania antykoncepcji po menopauzie jest możliwe, ale zależy od wieku kobiety oraz jej stanu zdrowotnego. Jednak ważne jest skonsultowanie tej decyzji z lekarzem, aby upewnić się, że jest to bezpieczne, szczególnie w przypadku pewnych schorzeń lub stosowania niektórych medykamentów. Według naukowców antykoncepcję można bezpiecznie zaprzestać po 12 miesiącach bez miesiączki u kobiet powyżej 50 lat lub po 2 latach u kobiet poniżej 50 lat. Badania naukowe pokazują, że w czasie perimenopauzy istnieje niewielkie ryzyko owulacji, które zanika po roku od ostatniej miesiączki u starszych kobiet (<0,1%). Testy FSH (>40 IU/L) mogą potwierdzić brak płodności, ale kluczowe są wiek i czas bez krwawienia. Te wytyczne pozwalają kobietom świadomie zakończyć stosowanie antykoncepcji, minimalizując ryzyko nieplanowanej ciąży.

Czy chciałabyś oszacować termin swojej menopauzy?

Pracujemy obecnie nad MenoKalkulatorem, który pozwoli obliczyć prawdopodobny termin Twojej ostatniej miesiączki. Podstawą do tych obliczeń będą Twoje indywidualne dane, które już teraz możesz gromadzić w MenoNawigatorze.

Porozmawiaj z kobietami takimi jak TY

Zapraszamy do naszego anonimowego MenoForum. Napisz czy w Twoim najbliższym otoczeniu znasz przypadki nieplanowanych ciąż u dojrzałych kobiet?

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Dziękujemy za czas poświęcony na przeczytanie tego artykułu i zachęcamy do lektury pozostałych publikacji w MenoBibliotece, bo jak pokazują wyniki badań naukowych kobiety wyposażone w wiedzę łatwiej przechodzą menopauzę.

Zaproś swoje znajome na MenoPedię

Każda kobieta zasługuje na dostęp do faktów, a nie mitów. Pomóż nam docierać do innych i budować społeczność świadomych kobiet. Powiedz o portalu menopedia.pl swoim koleżankom – być może dzisiaj to właśnie one potrzebują rzetelnego wsparcia i zrozumienia, które tutaj oferujemy.