Co to jest postmenopauza i ile trwa?

Postmenopauza to okres następujący po ostatniej w życiu miesiączce, który charakteryzuje się stałym i zarazem niskim poziomem estrogenu, ponieważ jajniki nie są już w stanie reagować na hormony przysadki mózgowej. Można ją określić wstecznie po 12 miesiącach braku krwawień i plamień. Poziom hormonu folikulotropowego (FSH) i hormonu luteinizującego (LH) jest już wówczas stale wysoki. Należy jednak mieć na uwadze, że bardzo trudno jest odróżnić skutki niedoboru hormonów od efektów starzenia, ponieważ są one ze sobą nierozerwalnie powiązane. Jednakże wiele objawów ma związek z tzw. zespołem pomenopauzalnym 1. Generalnie w postmenopauzie kobieta pozostaje do końca życia. Uwzględniając średni czas życia Polek (ok. 80 lat) oraz wiek przejścia menopauzy (ok. 50 lat) można wskazać, że okres postmenopauzy trwa średnio około 30 lat, dlatego warto wiedzieć, czego można się spodziewać na tym nowym, długim etapie kobiecego życia.

Które objawy mijają lub wyciszają się po menopauzie?

Koniec miesiączek

Przed menopauzą kobiety często doświadczają nieregularności cyklu miesiączkowego, wydłużonych krwawień, a nawet krwotocznych miesiączek oraz niedogodności bólowych. Po menopauzie miesiączki całkowicie ustają, co eliminuje związane z tym dolegliwości. Ponadto znika ryzyko pojawienia się okresu w najmniej oczekiwanym momencie.

Uderzenia gorąca

Objawy naczynioruchowe najczęściej rozpoczynają się tuż przed menopauzą, kiedy występują duże wahania poziomu estrogenów. Należą one do jednych z najbardziej charakterystycznych i zarazem uciążliwych objawów towarzyszących transformacji menopauzalnej i u większości kobiet zanikają w ciągu 1-2 lat od ostatniej miesiączki. Jednakże u niektórych mogą utrzymywać się aż do 10 lat 1.

Ostatecznie większość kobiet po menopauzie przyzwyczaja się do niskiego poziomu estrogenów i uderzenia gorąca znikają 2.

Mgła mózgowa

Problemy z pamięcią są częstą dolegliwością kobiet w okresie przed oraz po menopauzie i jak sugerują naukowcy ma to związek ze spadającym poziomem hormonów, a nie z procesem starzenia się 3. Trudności poznawcze mogą być konsekwencją zaburzeń snu spowodowanych nocnymi uderzeniami gorąca. Powstają też w wyniku zmieniającego się środowiska hormonalnego w obszarach mózgu, co wpływa na funkcje poznawcze. Co ciekawe, w postmenopauzie, a więc po okresie burzliwych zmian hormonalnych problemy z pamięcią ulegają najczęściej poprawie wraz ze stabilizacją estrogenu na niskim poziomie, co potwierdzają badania naukowe 4.

Jakość snu

Naukowcy wskazują na występowanie bezsenności na poziomie 36,5% w okresie premenopauzy, 56,6% w trakcie transformacji i 50,7 % w postmenopauzie 3. Zatem możemy się spodziewać mniejszych problemów ze snem po menopauzie, chociaż wciąż mogą się one pojawiać. Pomocne może się okazać wdrożenie tzw. dobrych praktyk związanych ze snem. Należą do nich między innymi stałe pory zasypiania i wstawania, cicha, chłodna oraz ciemna, a także przewietrzona sypialnia oraz unikanie ciężkostrawnego jedzenia i bodźców światła niebieskiego z ekranów urządzeń elektronicznych.

Stany lękowe i depresyjne

W okresie przedmenopauzalnym obserwuje się nasilenie objawów depresyjnych, jednakże po ostatniej miesiączce ryzyko wystąpienia problemów natury psychicznej maleje. W jednym z badań wykazano, że najsilniejszym czynnikiem predykcyjnym obniżonego nastroju była wcześniejsza depresja wraz z wahaniami poziomu hormonów rozrodczych 5. Podobne wyniki uzyskano także w innych badaniach. Można więc wysunąć wniosek, iż ryzyko depresji wydaje się być wyższe w okresie przedmenopauzalnym, kiedy obserwowane są duże zmiany poziomu hormonów, natomiast ustępują w okresie pomenopauzalnym, przy niskim, ale stabilnym poziomie estrogenu i progesteronu 6. Ponadto okres przejściowy obfituje w szereg stresogennych czynników, które zwiększają ryzyko problemów psychicznych. Należą do nich między innymi troski związane ze zmianami ról społecznych, tzw. syndrom pustego gniazda, utrata płodności jako ważnego elementu życia oraz utrata przemijającej młodości. Dla wielu kobiet są to kwestie, z którymi jest im się trudno pogodzić, co w połączeniu z narastającymi problemami zdrowotnymi i pojawiającymi się dolegliwościami skutkuje znacznymi spadkiem nastroju i często prowadzi do depresji. Stan ten wymaga oczywiście fachowej pomocy lekarskiej i w żadnym razie nie może być bagatelizowany.

Co ważne, zwiększenie wiedzy na temat zmian menopauzalnych, jak i wsparcie uzyskiwane od osób zmagających się z podobnymi problemami mogą zmniejszyć lęk, depresję oraz ogólną drażliwość towarzyszącą tym trudnościom.

Wierzymy, że również nasz portal oraz udostępnione na nim informacje oraz aplikacje mogą wspomóc ten proces.

Które objawy nasilają się po menopauzie?

Suchość pochwy i problemy urologiczne

Atrofia pochwy to stan charakteryzujący się zanikiem lub ścieńczeniem nabłonka śluzówki pochwy. Tkanki układu moczowo-płciowego są bardzo wrażliwe na estrogeny, których brak powoduje atrofię i skrócenie pochwy, a czasem nawet wypadanie macicy. Niski poziom estrogenów wpływa także negatywnie na drogi moczowe, w tym pęcherz oraz cewkę moczową i u niektórych kobiet dochodzi do nietrzymania moczu. W przeciwieństwie do objawów naczynioruchowych, zanik sromu i pochwy nie ustępuje z biegiem czasu bez leczenia, lecz problemy te stają się jeszcze bardziej powszechne.

Naukowcy wskazują na ponad dwukrotnie częstsze występowania suchości pochwy u kobiet po menopauzie (44,81%) niż u kobiet przed menopauzą (21,16%,) 7.

Skuteczna w łagodzeniu atrofii oraz objawów ze strony układu moczowego jest ogólnoustrojowa terapia estrogenowa 1. Niehormonalną alternatywą, która może zmniejszyć dyskomfort podczas bolesnego współżycia mogą być ogólnodostępne dopochwowe środki nawilżające, takie jak np. kremy lub globulki z kwasem hialuronowym.

Zespół szkieletowo-mięśniowy menopauzy

To nowa nomenklatura opisująca częste objawy układu mięśniowo-szkieletowego związane z niedoborem estrogenów, takie jak bóle mięśniowo-szkieletowe, utrata beztłuszczowej masy mięśniowej, spadek gęstości kości ze zwiększonym ryzykiem złamań, zwiększone ryzyko urazów ścięgien i więzadeł, bóle i choroby zwyrodnieniowe stawów. Według naukowców ponad 70% kobiet doświadcza objawów ze strony układu mięśniowo-szkieletowego 8.

• Stany zapalne stawów

Estrogen jest regulatorem stanu zapalnego, który odgrywa ważną rolę w zapobieganiu subiektywnemu odczuwaniu bólu stawów, który nasila się w okresie menopauzalnym, osiągając szczyt we wczesnej postmenopauzie.

• Choroba zwyrodnieniowa stawów

Chociaż zarówno czynniki mechaniczne, jak i biochemiczne przyczyniają się do postępu choroby zwyrodnieniowej stawów, naukowcy wykazali, że częstość jej występowania u kobiet gwałtownie wzrasta w okresie menopauzalnym, a najnowsze publikacje wskazują, że kobiety doświadczają silniejszego, wyniszczającego bólu artretycznego niż mężczyźni 9.

• Utrata masy mięśniowej

Ryzyko wystąpienia sarkopenii, stanu charakteryzującego się utratą masy mięśniowej i siły, jest znacznie podwyższone u kobiet po menopauzie. Wg naukowców u kobiet po menopauzie masa mięśniowa zmniejsza się o 0,6% rocznie 10. Jest to prawdopodobnie odpowiedź na zmiany hormonalne (obniżenie poziomu estrogenu i testosteronu), wzrost stanów zapalnych, niewydolność połączeń nerwowo-mięśniowych, utratę włókien mięśniowych, upośledzenie przepływu krwi w naczyniach włosowatych, trudności w naprawie i regeneracji mięśni. Ponadto menopauza wiąże się ze zmianami czynników stylu życia, takimi jak zmniejszenie poziomu aktywności i zmiany w diecie (np. niedobór białka), co dodatkowo przyczynia się do zmniejszenia siły i masy mięśniowej. Warto zatem zmodyfikować styl życia, szczególnie w zakresie przyjmowania odpowiedniej ilości białka, co może mieć pozytywny wpływ na złagodzenie niektórych zmian mięśniowych.

• Spadająca gęstość mineralna kości

W postmenopauzie nasilają się wraz z upływem czasu problemy związane z spadającą gęstością mineralną kości, zwaną osteopenią. W okresie okołomenopauzalnym gęstość mineralna kości u kobiet zmniejsza się średnio o 10% 11. W jej przebiegu masa kostna zmniejsza się o ok. 2% rocznie i często prowadzi ona do osteoporozy, w której dodatkowo dochodzi do problemów z właściwą mineralizacją kości. Wykazano, że kobiety po menopauzie doświadczają gwałtownego spadku masy i siły mięśniowej, a tym samym są bardziej narażone na kruchość kości związaną z wiekiem 12. Spadek gęstości mineralnej kości następuje szybko po menopauzie, bo już w ciągu pierwszych 3–5 lat od ostatniej miesiączki. W rezultacie osteoporoza zwiększa ryzyko złamań, które najczęściej występują w kręgosłupie, biodrze i nadgarstku 13.

Na osteoporozę najbardziej narażone są kobiety palące, które wcześnie przeszły menopauzę oraz te z niedoborem witaminy D. Może to skutkować częstszymi złamaniami, dlatego zaleca się ostrożność w podejmowaniu ryzykownej aktywności fizycznej, by ustrzec się ewentualnych urazów. W jednym z badań wykazano, że terapia estrogenowa zmniejsza liczbę złamań związanych z osteoporozą o około 50%, jeśli zostanie rozpoczęta wkrótce po menopauzie i kontynuowana jest przez dłuższy czas. Znacząco zmniejsza również częstość złamań u kobiet z rozpoznaną chorobą 14.

Przyrost i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej

Po menopauzie kobiety często doświadczają przyrostu masy ciała oraz zmiany w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej, co może zwiększać ryzyko zespołu metabolicznego i cukrzycy typu 2. Dlatego też warto monitorować te zmiany w naszym MenoNawigatorze, w którym można kontrolować wskaźniki BMI (wskaźnik masy ciała) oraz WHR (stosunek obwodu talii do bioder). Zalecamy pomiary nie częściej niż raz w tygodniu i notowanie wyników w naszej aplikacji. 

Problemy sercowo-naczyniowe

Spadek poziomu estrogenów wpływa na elastyczność naczyń krwionośnych, co może prowadzić do zwiększenia ryzyka miażdżycy, nadciśnienia tętniczego oraz choroby wieńcowej. Kobiety po menopauzie są bardziej narażone na zawał serca i udar mózgu.

Zmiany skórne

Jakość skóry pogarsza się z wiekiem ze względu na połączone efekty starzenia chronologicznego, fotostarzenia, czynników środowiskowych i niedoboru hormonalnego 15. Starzenie hormonalne skóry spowodowane jest utratą estrogenu i obejmuje zmniejszoną zawartość kolagenu, wody i wydzielanego łoju (sebum), utratę elastyczności i objawy hiperandrogenizmu (np. nadmierne owłosienie na twarzy lub łysienie androgenowe). Ponadto kumulacyjny efekt niedoboru estrogenu na skórę przyczynia się do słabego gojenia ran, które towarzyszy starzeniu się. Skóra staje się cieńsza, sucha i mniej elastyczna. Wraz ze spadkiem poziomu estrogenów skóra traci zdolność do zatrzymywania wody, co prowadzi do zaburzenia funkcjonowania bariery hydrolipidowej.

W ciągu pierwszych pięciu lat po menopauzie skóra traci nawet 30% kolagenu, a w kolejnych latach ubytek wynosi około 2% rocznie 15.

Wskazówki na temat dbania o dojrzałą skórę znajdziesz w naszym dedykowanym artykule.

Profilaktyka i zalecenia:

Aby złagodzić objawy menopauzalne i poprawić jakość życia, warto:

• Regularnie monitorować stan zdrowia - wykonywać badania kontrolne, takie jak pomiar ciśnienia krwi, poziomu cholesterolu i glukozy we krwi, cytologię, USG i mammografię.
• Prowadzić zdrowy styl życia - stosować zbilansowaną dietę bogatą w owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, chude białko oraz zdrowe tłuszcze. Unikać nadmiernego spożycia soli, cukru i tłuszczów nasyconych.
• Regularnie uprawiać aktywność fizyczną - ćwiczenia aerobowe, takie jak marsze, pływanie czy jazda na rowerze oraz trening siłowy pomagają w utrzymaniu zdrowia serca, kości i mięśni.
• Unikać palenia tytoniu i nadmiernego spożywania alkoholu - te nawyki mogą zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i innych schorzeń.
• Konsultować się z lekarzem - w przypadku nasilonych objawów warto omówić z lekarzem możliwość zastosowania terapii hormonalnej lub innych metod leczenia.

Jakie są pozytywne aspekty postmenopauzy?

Po przejściu transformacji menopauzalnej warto zwrócić uwagę na szereg pozytywnych aspektów z nią związanych. Wówczas życie kobiet nie jest już podporządkowane płodności, nie ma więc zmartwień dotyczących nieplanowanej ciąży oraz bólu miesiączkowego. Menstruacja nie pojawia się w najmniej oczekiwanym momencie, czyli np. w trakcie wakacji. Ponadto to także okres, w którym dzieci są już duże, a nawet dorosłe i nie wymagają intensywnego zaangażowania, zatem mamy mniej obowiązków i więcej wolnego czasu na własne pasje, zainteresowania oraz bogate życie towarzyskie.

Wraz ze zmianami w proporcjach hormonów, kiedy na skutek spadku estrogenów to testosteron przejmuje kontrolę w dowodzeniu ciałem dojrzałej kobiety, wzrasta jej pewność siebie, odwaga i otwartość na nowe wyzwania. Warto zatem pomyśleć jak miło i ciekawie spędzić te pozostałe 30%-40% życia.

Podsumowanie - co warto zapamiętać

W postmenopauzie, kiedy poziom estrogenów jest niski i stabilny, część dolegliwości się nasila, a inne ulegają poprawie. Objawy naczynioruchowe, takie jak uderzenia gorąca, zwykle ustępują w ciągu kilku lat, ale problemy związane z atrofią pochwy, nietrzymaniem moczu czy osteoporozą mogą się nasilać. Stabilizacja hormonalna sprzyja poprawie nastroju, pamięci i jakości snu, choć utrata masy mięśniowej wymaga aktywnego działania, by ją ograniczyć. Należy pamiętać o pozytywnych aspektach tego okresu życia, takich jak większa wolność od trosk związanych z płodnością i czas na realizację własnych pasji. Warto świadomie podejść do zdrowia, by w pełni korzystać z tego etapu życia.

Czy wiesz, że będziesz mogła oszacować termin swojej menopauzy?

Pracujemy obecnie nad MenoKalkulatorem, który pozwoli oszacować prawdopodobny termin Twojej ostatniej miesiączki. Podstawą do tych obliczeń będą Twoje indywidualne dane, które już teraz możesz gromadzić w MenoNawigatorze.

Porozmawiaj z kobietami takimi jak TY

Zapraszamy do naszego anonimowego MenoForum. Zadawaj pytania i dziel się swoimi radami z innymi.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Dziękujemy za czas poświęcony na przeczytanie tego artykułu i zachęcamy do lektury pozostałych publikacji w MenoBibliotece, bo jak pokazują wyniki badań naukowych kobiety wyposażone w wiedzę łatwiej przechodzą menopauzę.

Zaproś swoje znajome na MenoPedię

Każda kobieta zasługuje na dostęp do rzetelnej wiedzy. Pomóż nam docierać do innych i budować społeczność świadomych kobiet. Powiedz o portalu menopedia.pl swoim koleżankom – być może dzisiaj to właśnie one potrzebują wsparcia i zrozumienia, które tutaj zapewniamy.