Czy wszystkie kobiety mają uderzenia gorąca?

Klasycznym i najbardziej znanym objawem menopauzy są uderzenia gorąca, których doświadcza większość kobiet, a u około 1/3 stanowią one problem umiarkowany lub poważny. Podczas gdy większość pań będzie miała objawy naczynioruchowe przez zaledwie roku lub dwa, inne będą je odczuwać przez dekadę lub dłużej, a niewielka część kobiet nigdy się od nich nie uwolni 1. W związku z tym, postanowiliśmy w niniejszym artykule zawrzeć najbardziej istotne informacje, na jakie napotkaliśmy w trakcie lektury publikacji naukowych poświęconych temu zagadnieniu.

Jak odczuwane są uderzenia gorąca?

Opisywane są jako bardzo intensywne ciepło nagle pojawiające się głównie w obrębie klatki piersiowej, szyi i twarzy, które ulegają zaczerwienieniu, a następnie nadmiernemu poceniu. Dzieje się tak na skutek rozszerzenia naczyń krwionośnych skóry. Zwiększonemu obwodowemu przepływowi krwi może towarzyszyć przyspieszenie akcji serca, niższe ciśnienie krwi i zmniejszony dopływ krwi do mózgu 2. Dlatego też uderzeniom gorąca często towarzyszą zawroty głowy, osłabienie, a nawet wrażenie zbliżającego się omdlenia. Zwykle trwa to kilka minut. Dzieje się to w dzień lub w nocy, regularnie lub sporadycznie, a czas występowania oraz ich intensywność są kwestią indywidualną. W literaturze medycznej można znaleźć informacje, że średnio zgłaszane są 4-5 uderzeń gorąca na dobę, chociaż oczywiście są też przypadki na poziomie 20 lub więcej.

Według naukowców uderzenia gorąca są głównymi symptomami menopauzy, występującymi u aż 80% kobiet i osiągającymi szczyt w okolicach ostatniej miesiączki.

Mogą występować nawet do 10 lat i utrzymują się dłużej u kobiet, u których pojawiły się wcześniej 3.

Statystyki: jak często i jak długo trwają uderzenia gorąca?

Częstotliwość występowania objawów naczynioruchowych wzrasta wraz ze zbliżaniem się do menopauzy. Na 5 do 8 lat przed menopauzą około 20% kobiet zgłasza uderzenia gorąca, na 4 lata przed 48% kobiet, po czym następuje gwałtowny wzrost i w okolicy ostatniej miesiączki problem dotyczy aż 60% kobiet, ale rok po menopauzie ten udział zaczyna powoli spadać 4.

W jednym z badań 5 wykazano, że częstość występowania objawów naczynioruchowych wynosiła 79% u kobiet w okresie przedmenopauzalnym i 65% u kobiet po menopauzie.

Panie z codziennymi objawami naczynioruchowymi miały średnio 2,5 bardzo łagodnych lub łagodnych, 2,6 umiarkowanych, 2,5 ciężkich i 1,4 bardzo ciężkich uderzeń gorąca w ciągu typowego dnia. Kobiety z nocnymi potami każdej nocy miały średnio 2,4 umiarkowanych, 3,2 ciężkich i 2,7 bardzo ciężkich nocnych potów w ciągu typowej nocy. Ogólnie rzecz biorąc, 9% kobiet w okresie okołomenopauzalnym i 7% kobiet po menopauzie zgłosiło co najmniej 7 umiarkowanych do bardzo ciężkich objawów naczynioruchowych w ciągu typowego dnia. Chociaż niektóre kobiety zgłosiły, że objawy były gorsze wieczorem i latem, to wiele kobiet zgłosiło, że były one stałe, zarówno w ciągu dnia, jak i w ciągu całego roku.

Jakie są przyczyny uderzeń gorąca?

Uważa się, że w wyniku wahań lub utraty produkcji estrogenów dochodzi do zaburzenia funkcjonowania układu termoregulacyjnego 6.

Szczegółowe i zarazem proste wyjaśnienie:

1. Rola mózgu – w części zwanej podwzgórzem, znajduje się ośrodek, który reguluje temperaturę ciała.
2. Rola estrogenu jako hamulca – estrogen normalnie działa jak hamulec na pewne komórki nerwowe (zwane neuronami KNDy), które pobudzają ten ośrodek. Estrogen utrzymuje go pod kontrolą.
3. Spadek estrogenu – gdy w okresie menopauzy poziom estrogenu obniża się, ta kontrola zostaje zaburzona.
4. Błędne uruchomienie – neurony KNDy stają się nadaktywne, co powoduje, że ośrodek termoregulacji w mózgu myśli, że ciało jest za gorące, nawet jeśli tak nie jest.
5. Reakcja ciała – w efekcie mózg wysyła sygnał, aby ochłodzić ciało – uruchamia efektory rozpraszania ciepła:
6. • rozszerza naczynia krwionośne w skórze (to powoduje uczucie gorąca i zaczerwienienie – uderzenia gorąca);
   • wywołuje pocenie się, aby dodatkowo schłodzić skórę;
   • czasem, gdy ciało schłodzi się za bardzo, może wystąpić reakcja obronna w postaci dreszczy.

Podsumowując, spadek estrogenu zaburza funkcjonowanie systemu regulacji temperatury, co prowadzi do nadwrażliwości i niepotrzebnego, gwałtownego schładzania się organizmu, które odczuwamy jako uderzenia gorąca.

Długo sądzono, że niski poziom estrogenu odpowiada za występowanie uderzeń gorąca, jednakże zaobserwowano ich występowanie również przy jego wysokim poziomie 7. Obecnie przyjmuje się, że uderzenia gorąca są spowodowane zmianami zarówno w poziomie estrogenu, jak i FSH. Część naukowców podkreśla, że za uderzenia gorąca odpowiada gwałtownie spadający poziom estrogenów.

Wyniki badań wskazują, że wyższy poziom estrogenu przed transformacją może wiązać się z większym prawdopodobieństwem wystąpienia zmian naczynioruchowych 8.

Jak długo trwają uderzenia gorąca?

W jednym z badań wykazano, że uderzenia gorąca utrzymują się średnio przez 4–5 lat po ostatniej miesiączce 9, przy czym u 25% kobiet uderzenia gorąca mogą utrzymywać się nawet do 10 lat, a u 10% jeszcze dłużej 10.

Analiza danych pochodząca z 10 różnych badań potwierdziła 4-letni czas trwania uderzeń gorąca i najbardziej dokuczliwe objawy rozpoczynające się około 1 rok przed ostatnią miesiączką i zmniejszające się później 11.

Co nasila uderzenia gorąca?

Objawy naczynioruchowe mogą być wywoływane przez różne bodźce, w tym termiczne (podwyższona temperatura otoczenia lub gorące napoje), chemiczne (kofeina lub pikantne jedzenie) oraz inne (stres lub niepokój).

W przypadku kobiet wciąż miesiączkujących występowanie uderzeń gorąca lub ich nasilenie jest najczęściej obserwowane cyklicznie przez kilka dni przed i podczas miesiączki oraz przez krótszy czas po szczycie estradiolu, czyli w połowie cyklu.

Badania również wskazują na zależność pomiędzy nasileniem objawów naczynioruchowych a porą roku. Szczyt uderzeń gorąca i problemów ze snem zaobserwowano w lipcu, a najniższy w styczniu 12.

Które kobiety doświadczają uderzeń gorąca?

Naukowcy badali również dlaczego jedne kobiety doświadczają objawów naczynioruchowych, a inne nie. Również ich nasilenie oraz częstotliwość występowania wykazują zmienność osobniczą. Na podstawie prowadzonych przez dziesiątki lat obserwacji wielu tysięcy kobiet wskazano następujące czynniki ryzyka:

• masa ciała, ale tylko we wczesnym etapie transformacji menopauzalnej (szczegóły poniżej);
• palenie tytoniu;
• stany lękowe, depresja, wrażliwość na objawy;
• zespół napięcia przedmiesiączkowego;
• niższy poziom wykształcenia;
• problemy zdrowotne, takie jak np. histerektomia, wycięcie jajników, terapie związane z rakiem piersi.

Naukowcy zauważyli, że panie, które zgłaszały nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego w przeszłości, były bardziej narażone na rozwój objawów naczynioruchowych w ostatnim roku przed menopauzą 13. Także te osoby, które doświadczyły wysokiego poziomu estrogenu we wczesnych stadiach transformacji menopauzalnej są bardziej narażone na uderzenia gorąca w późniejszym okresie 2.

Wskaźnik masy ciała jest również ważnym czynnikiem związanym z objawami naczynioruchowymi. Kobiety zmagające się z otyłością częściej zgłaszają uderzenia gorąca, ale co ciekawe, związek między BMI a uderzeniami gorąca zmienia się po menopauzie. Wówczas zmniejsza się prawdopodobieństwo wystąpienia uderzeń gorąca. Jednym z wyjaśnień jest to, że nadmiar podskórnej tkanki tłuszczowej u kobiet z otyłością działa jak dodatkowa warstwa izolacji, zapobiegając rozpraszaniu ciepła. Wiadomo, że otyłe kobiety przed menopauzą mają niższy poziom estradiolu i hormonu folikulotropowego (FSH), co powoduje ujemne sprzężenie zwrotne na osi podwzgórze-przysadka-jajniki, zmniejszając FSH i w efekcie, jajnikowe wydzielanie estrogenu. Ta produkcja pozajajnikowego estrogenu ma jednak pozytywny wpływ na objawy naczynioruchowe i inne objawy u otyłych kobiet po menopauzie 14.

Jak sobie radzić z uderzeniami gorąca?

Według naukowców, hormonalna terapia menopauzalna/zastępcza (HTM/HTZ) pozostaje najskuteczniejszym sposobem leczenia objawów naczynioruchowych, zmniejszając częstotliwość i nasilenie uderzeń gorąca i nocnych potów o około 75% 15.

Należy jednak mieć na uwadze, że istnieją przeciwwskazania do jej stosowania, takie jak np. choroby zakrzepowe, czy też nowotworowe - hormonozależne. Dlatego też lekarze powinni ją dostosowywać indywidualnie po dokładnym rozważeniu objawów, schorzeń, zagrożeń dla zdrowia, wywiadu rodzinnego, celów leczenia, preferencji kobiety oraz czasu wystąpienia ostatniej miesiączki.

W przypadku kobiet, które nie mogą lub nie chcą stosować HTM dostępne są inne środki łagodzące te przykre objawy, chociaż trzeba mieć na uwadze, że są mniej skuteczne. Istnieją jednak badania, które potwierdzają, że suplementy diety i środki roślinne wypadają w nich lepiej niż placebo.

Warto też podkreślić pozytywny wpływ aktywności fizycznej na obniżenie częstotliwości uderzeń gorąca 16.

Podsumowanie - co warto wiedzieć

Uderzenia gorąca to najczęstszy objaw menopauzy, dotykający większość kobiet i wpływający negatywnie na ich komfort życia. Zostały one dość wnikliwie przebadane w ciągu ostatnich dekad przez naukowców na całym świecie. Według badań, kobiety, które zaczynają doświadczać uderzeń gorąca na wcześniejszym etapie menopauzy, są bardziej narażone na przedłużony czas ich trwania. Ponadto wykazano, że szczytowe występowanie uderzeń dotyczy późnej fazy transformacji oraz wczesnego okresu pomenopauzalnego.

Kobiety, które zaczynają odczuwać uderzenia gorąca dopiero w okolicy ostatniej miesiączki, zwykle pozbywają się tego problemu tuż po niej.

Co ważne objawy te mogą utrzymywać się od kilku miesięcy do ponad dekady, z różną intensywnością i częstotliwością, warto więc zapoznać się ze sposobami na ich złagodzenie lub całkowite wyeliminowanie.

Chcesz oszacować termin swojej menopauzy?

Przypominamy, że pracujemy obecnie nad MenoKalkulatorem, który pozwoli oszacować prawdopodobny termin Twojej ostatniej miesiączki. Podstawą do tych obliczeń będą dane, także te dotyczące uderzeń gorąca, które już teraz możesz gromadzić w swoim MenoNawigatorze.

Masz pytania lub chcesz pogadać? Zapraszamy do rozmów z innymi kobietami na naszym anonimowym MenoForum.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Dziękujemy za czas poświęcony na przeczytanie tego artykułu i zapraszamy do lektury pozostałych publikacji w MenoBibliotece.

Podziel się wiedzą

Uważamy, że każda kobieta zasługuje na dostęp do rzetelnych informacji, dlatego powiedz proszę o MenoPedii swoim koleżankom, które być może również potrzebują wiedzy i wsparcia w tym szczególnym okresie kobiecego życia.