Dlaczego kobiety odczuwają bóle ciała przy menopauzie?

Choć uderzenia gorąca są najbardziej rozpoznawalnym objawem transformacji menopauzalnej, wiele kobiet w tym okresie zmaga się także z narastającymi dolegliwościami bólowymi układu ruchu. Zjawisko to, dotyka znaczną część kobiet przechodzących przez ten naturalny etap życia. Spadek poziomu hormonów płciowych, w tym estrogenów, wywiera istotny wpływ na tkanki miękkie oraz gęstość mineralną kości, prowadząc do przewlekłego dyskomfortu. W tym artykule, opierając się na aktualnych danych naukowych, wyjaśniamy, dlaczego przejście menopauzalne związane jest z bólem, jak rozpoznać te dolegliwości oraz jakie działania profilaktyczne i terapeutyczne mogą przynieść ulgę w codziennym funkcjonowaniu.

Jakie są objawy zespołu mięśniowo-szkieletowego menopauzy?

Dolegliwości mogą rozwijać się stopniowo i często bywają mylone z naturalnym starzeniem się organizmu.

Najczęściej występują:

• bóle stawów i mięśni,
• sztywność poranna,
• szybsze męczenie się podczas wysiłku,
• ograniczenie ruchomości stawów,
• pogorszenie sprawności fizycznej,
• częstsze urazy i przeciążenia,
• utrata masy, siły i funkcji mięśni szkieletowych (sarkopenia),
• zmniejszenie gęstości mineralnej kości, prowadzące do rozwoju osteopenii (obniżona gęstość kości), a w dalszej kolejności osteoporozy (znaczne osłabienie struktury kości i wysokie ryzyko złamań) 1.

U części kobiet dolegliwości mogą znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie, pracę zawodową czy aktywność fizyczną.

Bóle mięśniowo-szkieletowe w okresie menopauzalnym (statystyki)

Dolegliwości te stanowią jeden z najtrudniejszych objawów towarzyszących transformacji menopauzalnej, a ze względu na swoje specyficzne nasilenie doczekały się swojej nazwy i są określane jako zespół mięśniowo-szkieletowy menopauzy.

Metaanaliza obejmująca ponad 16 badań wykazała, że bóle mięśni i stawów dotyczą nawet 71% kobiet przechodzących menopauzę 1.

Analiza danych dowodzi, że samo przejście przez ten etap znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia tych objawów w porównaniu do etapu przedmenopauzalnego, a ryzyko to jest zbliżone do poziomu odnotowywanego u kobiet już po menopauzie. Warto również zwrócić uwagę na natężenie dolegliwości. Statystyki pokazują, że prawdopodobieństwo wystąpienia bólów o nasileniu od umiarkowanego do ciężkiego zwiększa się liniowo wraz z wiekiem – od premenopauzy, przez perimenopauzę, aż po postmenopauzę, gdzie kobiety są najbardziej narażone na najsilniejsze objawy.

Szacuje się, że u około jednej czwartej kobiet dolegliwości bólowe są na tyle nasilone, że prowadzą do ograniczenia sprawności lub niepełnosprawności 2.

Problemem jest także sarkopenia, czyli związana z wiekiem utrata masy i siły mięśniowej. Jej rozwój przyspiesza właśnie w okresie pomenopauzalnym 3.

Czym jest zespół mięśniowo-szkieletowy menopauzy?

Zespół mięśniowo-szkieletowy menopauzy (ang. Musculoskeletal Syndrome of Menopause, MSM) to stosunkowo nowe pojęcie opisujące grupę dolegliwości dotyczących mięśni, stawów, kości, ścięgien i więzadeł, które pojawiają się lub nasilają w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie 2.

Przez wiele lat bóle stawów czy osłabienie mięśni u kobiet po 50. roku życia uznawano za naturalny element starzenia. Obecnie wiadomo jednak, że kluczową rolę odgrywa gwałtowny spadek stężenia estrogenów. Hormony te wpływają na funkcjonowanie niemal wszystkich tkanek układu ruchu – od kości i mięśni po chrząstkę stawową 2. Właśnie dlatego eksperci proponują traktowanie tych objawów jako odrębnego zespołu zdrowotnego, podobnie jak dobrze znany zespół moczowo-płciowy menopauzy.

Dlaczego menopauza wpływa na mięśnie, stawy i kości?

Estrogeny pełnią wiele funkcji ochronnych w organizmie kobiety. Gdy ich poziom zaczyna spadać, dochodzi do szeregu zmian biologicznych wpływających na układ ruchu 2. Ich niedobór prowadzi do zwiększonego ryzyka osteoporozy oraz osłabienia mięśni, co może skutkować bólami stawów, zmniejszoną ruchomością i większą podatnością na złamania 3. Badania wskazują, że zmiany te są wynikiem zarówno procesów hormonalnych, jak i starzenia się organizmu, jednak menopauza przyspiesza ich rozwój 5.

Przede wszystkim nasila się stan zapalny, który może odpowiadać za bóle i sztywność stawów.

Jednocześnie pogarsza się zdolność mięśni do regeneracji, spada ich masa i siła, a organizm szybciej traci tkankę kostną 2. Niedobór estrogenów prowadzi również do zmian w chrząstce stawowej i tkance łącznej.

W efekcie zwiększa się ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów, urazów ścięgien i więzadeł oraz tzw. zamrożonego barku 2.

Menopauza a osteoporoza – dlaczego nasze kości stają się słabsze?

Jednym z najpoważniejszych elementów zespołu mięśniowo-szkieletowego menopauzy jest postępująca utrata masy kostnej. Badania wykazują, że proces ten znacząco przyspiesza już w późnej perimenopauzie i utrzymuje podobną intensywność w pierwszych latach po menopauzie.4.

Kluczem do zrozumienia tego zjawiska jest rola estrogenów, które w zdrowym organizmie hamują resorpcję, czyli naturalny rozpad tkanki kostnej. Gdy poziom tych hormonów po menopauzie drastycznie spada, ochronny mechanizm zostaje zaburzony, co powoduje przyspieszony ubytek kości 6.

Konsekwencją tego stanu może być osteoporoza, która istotnie zwiększa ryzyko złamań – najczęściej dotyczy to kręgosłupa, szyjki kości udowej oraz nadgarstków 6.

Takie urazy są szczególnie niebezpieczne, gdyż często prowadzą do długotrwałego bólu, utraty samodzielności i znaczącego pogorszenia jakości codziennego życia.

Jak leczyć zespół mięśniowo-szkieletowy menopauzy?

Postępowanie powinno być dostosowane do rodzaju i nasilenia objawów. W niektórych przypadkach lekarz może rozważyć menopauzalną terapię hormonalną (HTZ), która pomaga ograniczyć utratę masy kostnej, łagodzi bóle stawów i może korzystnie wpływać na mięśnie 2. Więcej na temat skuteczności i przeciwwskazań dotyczących tego sposobu leczenia można przeczytać w naszym artykule pt. " Hormonalna terapia zastępcza (HTZ)".

U kobiet z osteoporozą lub wysokim ryzykiem złamań stosuje się także leki wzmacniające kości, m.in. bisfosfoniany 6.

Pomocne bywają również:

• fizjoterapia,
• ćwiczenia wzmacniające,
• leczenie przeciwbólowe,
• indywidualnie dobrana rehabilitacja 7.

Decyzję o wyborze terapii zawsze należy podejmować wspólnie z lekarzem po ocenie korzyści i potencjalnych przeciwwskazań.

Jak chronić mięśnie i kości w menopauzie?

Najważniejszą rolę odgrywa profilaktyka, w tym przede wszystkim:

Regularny trening siłowy

Eksperci podkreślają, że ćwiczenia oporowe są jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania utraty masy mięśniowej i kostnej 2. Regularny trening poprawia siłę, równowagę oraz zmniejsza ryzyko upadków. Przykłady ćwiczeń, które można wykonywać w domu zostały opisane w naszym artykule pt. " Jak ćwiczyć w perimenopauzie i po menopauzie – praktyczny poradnik".

Odpowiednia ilość białka

W okresie menopauzy wzrasta znaczenie odpowiedniej podaży białka, które wspiera utrzymanie masy mięśniowej i procesy regeneracyjne 2. Więcej na ten temat można przeczytać w artykule pt. " Właściwe odżywianie w okresie menopauzalnym".

Wapń i witamina D

Wapń oraz witamina D są niezbędne dla zdrowia kości. W przypadku niedoborów lekarz może zalecić suplementację 8.

Utrzymanie aktywnego stylu życia

Długotrwałe siedzenie przyspiesza utratę siły mięśniowej i pogarsza sprawność. Korzystne są spacery, jazda na rowerze, pływanie oraz inne formy ruchu 7.

Regularne badania profilaktyczne

Badanie densytometryczne pozwala ocenić gęstość mineralną kości i wcześnie wykryć osteoporozę. Więcej na ten temat można przeczytać w naszym artykule pt. " Jakie badania profilaktyczne należy wykonywać?"

Przypominamy także, że objawy te można monitorować w naszym MenoNawigatorze.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Konsultacji wymagają następujące sytuacje:

• ból utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni,
• pojawiają się obrzęki stawów,
• występują częste upadki,
• zauważasz wyraźny spadek siły mięśniowej,
• doszło do złamania po niewielkim urazie.

Należy pamiętać, że nie wszystkie dolegliwości mięśniowo-szkieletowe są związane wyłącznie z menopauzą, dlatego czasami konieczna jest dodatkowa diagnostyka.

Podsumowanie – co warto zapamiętać

Zespół mięśniowo-szkieletowy menopauzy to coraz lepiej rozpoznany problem zdrowotny, który obejmuje bóle stawów, osłabienie mięśni, utratę masy kostnej oraz zwiększone ryzyko osteoporozy. Objawy nie są wyłącznie konsekwencją starzenia, lecz w dużej mierze wynikają ze spadku poziomu estrogenów. Dobra wiadomość jest taka, że odpowiednia aktywność fizyczna, właściwa dieta, regularne badania i, w wybranych przypadkach, terapia hormonalna mogą znacząco ograniczyć ich nasilenie i pomóc zachować sprawność przez wiele lat.

Chcesz oszacować termin swojej menopauzy?

Przypominamy, że pracujemy obecnie nad MenoKalkulatorem, który pozwoli oszacować prawdopodobny termin Twojej ostatniej miesiączki. Podstawą do tych obliczeń będą dane, także te dotyczące uderzeń gorąca, które już teraz możesz gromadzić w swoim MenoNawigatorze.

Dołącz do naszego forum menopauzy i perimenopauzy!

Masz pytania lub chcesz pogadać? Zapraszamy do rozmów z innymi kobietami na naszym anonimowym MenoForum.

Chcesz dowiedzieć się więcej o menopauzie?

Dziękujemy za czas poświęcony na przeczytanie tego artykułu i zapraszamy do lektury pozostałych publikacji w MenoBibliotece.

Podziel się wiedzą

Uważamy, że każda kobieta zasługuje na dostęp do rzetelnych informacji, dlatego powiedz proszę o MenoPedii swoim koleżankom, które być może również potrzebują wiedzy i wsparcia w tym szczególnym okresie kobiecego życia.