Czy z powodu menopauzy się tyje?

Wiele dojrzałych kobiet, a wśród nich także te, których problem nigdy wcześniej nie dotyczył, zaczyna narzekać na stopniowy przyrost wagi. Zjawisko to może być frustrujące zwłaszcza że nie wiąże się ze zmianami w ilości spożywanych pokarmów, a mimo to się pojawia. W przypadku osób z wcześniej już występującą otyłością może nastąpić eskalacja problemu i związanego z nim ryzyka pojawienia się lub zaostrzenia chorób towarzyszących, zwłaszcza tych sercowo-naczyniowych i metabolicznych. Problem ten zaciekawił oczywiście również naukowców na całym świecie i chociaż długo prowadzono dyskusje czy zwiększona otyłość jest konsekwencją menopauzy, wieku, uwarunkowań genetycznych, czy też stylu życia, to wyniki badań jednoznacznie wskazują menopauzę jako jedną z głównych winowajców.  

Dlaczego dojrzałe kobiety przybierają na wadze?

Przyczyn przyrostu masy ciała jest kilka, a główną rolę odgrywają wahania hormonalne i metaboliczne oraz zmiana trybu funkcjonowania na bardziej siedzący 1. Jednocześnie obniża się masa mięśniowa, która w przeciwieństwie do tkanki tłuszczowej, zużywa energię także w spoczynku, co dodatkowo spowalnia spalanie kalorii.

Według naukowców, po około 50. roku życia masa mięśniowa maleje w tempie 1-2% rocznie 2.

Ponadto wiele kobiet w okresie okołomenopauzalnym zmaga się z zaburzeniami snu, częstym wybudzaniem czy wielogodzinnym nocnym czuwaniem oraz różnymi stanami bólowymi. Przekłada się to bezpośrednio na brak ruchu, bo po prostu brakuje już sił i energii. Dlatego też wyniki badań wskazują, że w okresie menopauzy następuje najczęściej spadek aktywności fizycznej 3.

Wahania nastroju i zmęczenie związane z perimenopauzą mogą też prowadzić do większego spożycia kalorii – w jednym z badań wykazano bowiem wzrost apetytu w tym okresie i zwiększające się z czasem uczucie głodu na czczo, które pozostają podwyższone po menopauzie 4. W efekcie prowadzi to do przyrostu masy ciała, co potwierdzają badania.

Według nich, także zmniejszona ilość snu, będąca jednym z kluczowych objawów menopauzy, może odgrywać rolę w przybieraniu na wadze, chociaż mechanizmy tego zjawiska pozostają niejasne 5. Jak zaobserwowano w badaniach przekrojowych u dorosłych, osoby śpiące mniej niż 7 godzin na dobę są bardziej narażone na otyłość 6. 

Ile tyjemy w okresie menopauzalnym?

W jednym z badań, prowadzonym na przestrzeni 3 lat, obserwowano dojrzałe kobiety pod kątem zmiany ich masy ciała i obwodu tali.

Wykazano w nim średni roczny przyrost wagi na poziomie 0,7 kg i obwodu talii o 0,7 cm 7.

Wzrost ten jest jednak zróżnicowany i niektóre kobiety nie tyją wcale, podczas gdy inne przybierają na wadze ponad 10 kg, szczególnie jeśli mają nadwagę przed menopauzą.

Jak podkreślają naukowcy, większość przyrostu następuje w perimenopauzie, a nie po menopauzie, co wskazuje na kluczowy wpływ wahań hormonalnych.

Co to jest brzuch menopauzalny?

W okresie okołomenopauzalnym zmienia się nie tylko masa ciała, ale także rozmieszczenie tkanki tłuszczowej. W szeregu badań wykazano, że te dodatkowe kilogramy wynikające z menopauzy gromadzą się zwykle w okolicy brzucha. Dzieje się tak na skutek obniżającej się rezerwy jajnikowej i wynikającego z tego faktu spadku poziomu estrogenu, który organizm kobiety zaczyna gromadzić w trzewnej tkance tłuszczowej.

Według naukowców, to zmiany menopauzalne a nie proces starzenia, wpływają na przesunięcie rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, w kierunku centralnym, czyli wokół brzucha 8.

Taka zmiana sylwetki jest bardzo niekorzystna, bowiem zwiększa długoterminowe ryzyko sercowo-naczyniowe i metaboliczne u dojrzałych kobiet. Co ciekawe problem ten dotyczy nawet osób o prawidłowym BMI, które ogólnie pozostają szczupłe, a ich brzuch zaczyna „rosnąć” i zaczyna przypominać sylwetkę ciążową, chociaż nie ma z nią nic wspólnego. Dlatego też otyłość brzuszną najlepiej ocenić nie przy pomocy BMI, ale przy pomocy wskaźnika WHR (waist-hip ratio), czyli stosunku obwodu talii do obwodu bioder. U kobiet wynik powyżej 0,85 oznacza otyłość brzuszną. Oba wskaźniki można monitorować w naszym MenoNawigatorze.

Jak zmiany hormonalne wpływają na przyrost tkanki tłuszczowej?

Naukowcy sugerują, że zarówno estradiol, jak i hormon folikulotropowy (FSH) odgrywają ważną rolę w regulacji równowagi energetycznej. Zatem ich znaczne wahania w okresie menopauzy mogą wpływać na ilość i skład masy tłuszczowej. Estradiol wpływa na kontrolę ośrodkowego układu nerwowego oraz na pobieranie pokarmu i wydatkowanie energetyczne, regulację i magazynowanie lipidów oraz metabolizm w tkance tłuszczowej, a także wrażliwość na insulinę.

Zmniejszająca się masa mięśniowa przy jednoczesnym wzroście masy tłuszczowej wpływa na zmiany całkowitego i spoczynkowego wydatku energetycznego 9.

FSH wydaje się mieć bezpośredni wpływ na skład ciała i metabolizm, niezależny od estrogenu. Może to również wyjaśniać, dlaczego hormonalna terapia menopauzalna z estrogenem nie zawsze całkowicie chroni przed zmianami w gromadzeniu tłuszczu – jeśli HTM nie obniża wystarczająco poziomów FSH, ten hormon nadal może negatywnie wpływać na energetykę organizmu 10.

Jak otyłość wpływa na przebieg menopauzy?

Otyłość ma istotne znaczenie, zwiększając ryzyko chorób układu krążenia, cukrzycy, zespołu metabolicznego i wielu nowotworów złośliwych 11. Dlatego też nie można pozostawać bierną, zwłaszcza, że istnieją wyraźne dowody na to, że zmiany stylu życia, takie jak regularna aktywność fizyczna i dieta, mają pozytywny wpływ na zdrowie i zapobieganie chorobom przewlekłym, co dotyczy także kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Wprowadzenie zdrowej diety bogatej w białko, błonnik, witaminy i minerały, pomaga w zarządzaniu masą ciała i łagodzeniu objawów menopauzy. Zapoznaj się z artykułem pt. "Właściwe odżywianie w okresie menopauzalnym".

Regularne ćwiczenia, szczególnie te wzmacniające mięśnie, pomagają utrzymać prawidłową masę ciała, przyspieszają metabolizm, redukują objawy menopauzy (np. uderzenia gorąca, problemy ze snem) i poprawiają nastrój. Poświęciliśmy temu zagadnieniu osobny artykuł.

Podsumowanie - co warto zapamiętać

Otyłość i menopauza są ze sobą wzajemnie powiązane. Zmiany hormonalne w okresie menopauzy sprzyjają przybieraniu na wadze, a to nasila objawy menopauzy i zwiększa ryzyko różnych chorób. W okresie okołomenopauzalnym kobiety przybierają średniorocznie 0,7 kg, z wyraźnym przesunięciem tkanki tłuszczowej w stronę brzucha. Przyczyną są spadek estrogenów, wolniejszy metabolizm i utrata masy mięśniowej, nasilane przez mniejszą aktywność i zmiany apetytu. Regularna kontrola zdrowia, zmiana stylu życia oraz konsultacja z lekarzem mogą pomóc w złagodzeniu negatywnych skutków otyłości w tym okresie życia. Proaktywne podejście do stylu życia pozwala zminimalizować przyrost masy ciała i związane z nim ryzyko zdrowotne.

Szukasz motywacji, aby zrzucić kilka zbędnych kilogramów?

Skorzystaj w tym celu z naszych bezpłatnych aplikacji. Zmiany w sylwetce, zarówno te negatywne, jak i sukcesy w pozbywaniu się nadmiaru tkanki tłuszczowej, możesz śledzić w naszym MenoNawigatorze. A jeśli masz pytania lub chcesz się podzielić swoimi przeżyciami lub doświadczeniami w tym zakresie to zapraszamy do rozmów na naszym anonimowym MenoForum na temat Twoich sposobów na pozbycie się dodatkowych kilogramów.

Chcesz oszacować termin swojej menopauzy?

Pracujemy obecnie nad MenoKalkulatorem, czyli narzędziem które pozwoli oszacować prawdopodobny termin Twojej ostatniej miesiączki. Podstawą do tych obliczeń będą dane, które już teraz możesz gromadzić w swoim MenoNawigatorze.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Dziękujemy za czas poświęcony na przeczytanie tego artykułu i zapraszamy do lektury pozostałych publikacji w MenoBibliotece.

Podziel się wiedzą

Uważamy, że każda kobieta zasługuje na dostęp do rzetelnych informacji, dlatego powiedz proszę o MenoPedii swoim koleżankom, które być może również potrzebują wiedzy i wsparcia w tym szczególnym okresie kobiecego życia.